Wat is fantasy: feit of fictie? Dit lijkt misschien een nogal onnozele vraag. Stel ‘m aan willekeurige personen op straat en het antwoord zal waarschijnlijk altijd hetzelfde zijn: “fantasy is fictie, da’s toch zo duidelijk als wat.”

Maar is het wel zo duidelijk? Ik persoonlijk ben er nog niet helemaal over uit. Natuurlijk, fantasy bestaat voor een groot deel uit fictie. De fantasyboeken die ik heb gelezen stonden bol van de meest bizarre plaatsen, wezens en gebeurtenissen, die never nooit niet in onze alledaagse realiteit zouden kunnen bestaan (en als je denkt van wel, ben ik bang dat er psychisch toch iets niet helemaal in orde is met je).

Toch bestaat fantasy naar mijn mening nooit puur en alleen uit fictie. Persoonlijk vind ik de feiten ook erg belangrijk. Deze zogenoemde feiten zijn eigenlijk op te delen in twee categorieën. Ten eerste zijn er de ‘realistische feiten’. Dit zijn de vaststaande waarheden die gelden voor de wereld waarin wij leven. En als je verhaal zich afspeelt op deze aarde, moet je nu eenmaal rekening houden met dit soort feitjes. Zo is er het verstrijken van de tijd (tja, het moet toch op een gegeven moment ook een keer nacht worden hè), de geografische indeling en de geschiedenis van landen en volkeren, om maar wat zaken te noemen waar ik in mijn eigen verhaal rekening mee moet houden. Dit soort schijnbaar onbelangrijke dingetjes zijn toch van belang voor de geloofwaardigheid van het geheel. En dus waak ik er constant voor dat dit soort feitjes in mijn verhaal ook daadwerkelijk kloppen, of in ieder geval lijken te kloppen. Dat kan soms nog een hele klus zijn. Zo wilde ik één van mijn karakters laten reizen van Los Angeles naar Nederland, maar dan in 1947. Tja, zoek dan maar eens op hoe hij dit had kunnen doen en hoelang hij er ongeveer over gedaan zou hebben. Ik moet bekennen dat ik er nog steeds niet helemaal uit ben, maar aangezien de mede-NUSA-leden tijdens het proeflezen van de betreffende scène niets hebben opgemerkt, ga ik er voorlopig maar van uit dat ik die feiten in ieder geval wel aardig op een rijtje heb.

Dan zijn er ook nog de ‘bedachte feiten’. Dit zijn de vaststaande waarheden die alleen gelden in de door jouw gecreëerde realiteit. Dit kunnen hetzelfde soort feitjes zijn als de bovengenoemde realistische feiten, alleen zijn ze dan van toepassing op de door jouw gecreëerde wereld(en) en deze feiten moet je dus ook zelf erbij bedenken. Persoonlijk vind ik het erg belangrijk dat je over dingen als de geografie van je wereld en de geschiedenis van je volkeren nadenkt. Want ook al schrijf je in het fantasygenre, toch vind ik dat de dingen die je bedenkt wel geloofwaardig moeten overkomen. Als schrijver wil je de lezer zien mee te voeren in jouw realiteit en dat lukt echt niet als deze constant denkt: “maar dat kan toch helemaal niet?”. Voor alle uitheemse dingen in je verhaal, zou je dus ook moeten bedenken waarom het is zoals het is en hoe het ook daadwerkelijk zo zou kunnen zijn. Deze feitelijke onderbouwing zorgt ervoor dat je verhaal veel geloofwaardiger overkomt bij de lezer, ook al wijkt je creatie nog zoveel af van onze eigen wereld.

Persoonlijk kan ik hierin behoorlijk ver gaan, want ik ben nu eenmaal een controlfreak en ik wil alles het liefst kloppend hebben tot in de details. Ik neem dan ook graag een voorbeeld aan mijn favoriete programma op Animal Planet: The future is wild. Hierin wordt een beeld geschetst van hoe de wereld eruit zal zien over enkele miljoenen jaren. Je krijgt er de meest fantastische dieren voorgeschoteld: een giga-inktvis die in de bossen leeft; een knalblauwe vogel met 4 vleugels, die non-stop door de lucht vliegt; en mijn persoonlijke favoriet: een walvis met een vogelbek, die roofdieren wegjaagt met behulp van brandend braaksel. Op het eerste gezicht denk je: dat kan nooit. Maar met behulp van aardwetenschappers, biologen en evolutiedeskundigen geven ze je een waterdichte wetenschappelijke onderbouwing en na afloop heb je het gevoel dat je daadwerkelijk even in de toekomst hebt kunnen kijken.
Toegegeven, zo goed onderbouwd als Animal Planet zal ik het wel nooit krijgen (ik heb helaas geen team van experts tot mijn beschikking). Maar toch, enige mate van realisme streef ik wel na.

Kortom, fantasy is niet alleen fictie, maar ook feiten, facts. En laat er nou toevallig een heel mooi woord zijn in het Engels, die deze twee zaken precies combineert: faction. In het Nederlands is deze term helaas nog niet zo ingeburgerd. Maar, mede-faction-aanhangers, daar kunnen we wat aan doen. Vanaf nu, als iemand je vraagt wat fantasy is, zal jouw antwoord steevast zijn: “Fantasy is faction!” (en dan maar hopen dat de interviewer niet meteen denkt: “Laat maar. Die leeft in z’n eigen fantasiewereld…”).