Tijd is een universeel thema. Iedereen heeft ermee te maken, of ‘ie nu wil of niet. Het is dan ook niet zo verwonderlijk dat het onderwerp tijd vaak terugkomt in verhalen. Het leuke aan het schrijverschap is dat je nogal creatief kunt omgaan met het begrip tijd.

Nu is tijd zo’n uitgebreid onderwerp dat ik me in dit weblog verder zal beperken tot het fenomeen tijdgebrek. Een probleem dat iedereen wel kent en dat dus ook een personage in een verhaal kan overkomen. Neem bijvoorbeeld de volgende situatie: een personage, we zullen hem voor het gemak even Elymas noemen, wil heel graag de wereld veroveren. Maar de wereld is groot. En Elymas kan nu eenmaal niet overal tegelijk zijn. Tenminste, niet zonder hulp. Maar als schrijver kun je Elymas hier een helpende hand toereiken (even er vanuit gaand dat je er niet mee zit dat iemand de hele wereld wil veroveren, hoogstwaarschijnlijk met snode bedoelingen). Het enige dat je hiervoor hoeft te doen, is wat spelen met de tijd.

Zo zou je Elymas bijvoorbeeld door de tijd kunnen laten reizen, een motief dat regelmatig terugkomt in fictie en in principe nog veel breder inzetbaar is dan alleen voor het oplossen van het tijdgebrekprobleem. Denk bijvoorbeeld maar eens aan de Back to the Future films, waarbij het hele verhaal draait om reizen door de tijd, zowel naar het heden als verleden, om allerlei problemen op te lossen en situaties naar de eigen hand te zetten. Maar ook voor tijdgebrek is tijdreizen goed inzetbaar, zoals J.K. Rowling illustreert. Zij geeft Hermione een Time-Turner zodat ze telkens een paar uur

terug in de tijd kan reizen om al haar schoollessen te kunnen volgen. Dit biedt ook een goede oplossing voor Elymas’ probleem: geef hem een apparaat om mee door te tijd te reizen en ineens kan hij wel overal tegelijk zijn om de wereld te veroveren. Tijdreizen levert echter wel weer wat nieuwe problemen op. Bijvoorbeeld wat er gebeurt met het heden als je naar het verleden reist en daar ingrijpt. Zo wordt in Back to the Future haarfijn uitgelegd dat het meenemen van een enkel boekje met sportuitslagen uit de toekomst al catastrofale gevolgen kan hebben voor het heden. Daarnaast is er nog het vraagstuk over wat er gebeurt als je jezelf ziet, hetzij in het verleden, hetzij in de toekomst. Het meest genoemde antwoord hierop is toch wel dat dan het universum zal imploderen. En dat is toch niet echt handig als je de wereld wilt veroveren.

Een andere optie is het stoppen of pauzeren van de tijd. Hierbij wordt de tijd en daarmee de hele wereld compleet stil gezet, behalve voor degene die je wilt helpen met zijn tijdgebrekprobleem natuurlijk. Deze techniek wordt veelvuldig gebruikt in de tv-serie Charmed. Als de drie heksenzusjes worden aangevallen door één of andere demon, gebruikt één van de zusjes altijd haar magische krachten om de slechterik even op pauze te zetten, zodat de zusjes zich kunnen hergroeperen. Dit zou een prima oplossing zijn voor Elymas: zet gewoon de hele wereld om je heen op pauze en je kunt er net zo lang over doen om ‘m te veroveren als je zelf wilt. Ook deze techniek lijkt echter wel wat risico’s met zich mee te brengen. Zo vertelt Terry Pratchett’s Thief of Time over de fabricage van de perfecte klok, die de tijd tot op de femtoseconde nauwkeurig aangeeft. Als deze klok eenmaal is gebouwd, zal de tijd volledig stil komen te staan. En drie keer raden wat er dan gebeurt. Juist, het universum zal imploderen. Bovendien, als je de hele wereld op pauze zet, staan alle andere levende wezens die op die planeet leven er ook maar als bevroren zoutzakken bij. En wat is er nou leuk aan het veroveren van de wereld als niemand het kan zien?

Een ander alternatief zou zijn om de tijd uit te rekken, te vertragen. Hierbij duurt een minuut voor jouw personage wel een uur, of nog langer als je wilt. Dit gebeurt bijvoorbeeld in het boek De rode zwaan van Sjoerd Kuyper. Hierin staan alle andere mensen niet volledig op pauze, maar ze bewegen wel zo langzaam dat het voor de hoofdpersoon bijna niet merkbaar is. Hij komt daarentegen wel allerlei andere wezens tegen die in zijn ‘alternatieve snelheid’ leven. Dat kan natuurlijk leuk en handig zijn, als het wezens zijn die jou wel willen helpen met het uitvoeren van je plan, bijvoorbeeld om de wereld te veroveren. Maar als die wezens enge mannen zijn met karperhoofden, die je ook nog eens achterna zitten, dan lijkt dit me toch niet echt een voordelige oplossing.

Hoewel dit dus misschien niet de meest praktische oplossingen zijn, moge het wel duidelijk zijn dat je als schrijver heel vrij met het fenomeen tijd kunt omgaan: je kunt het buigen, rekken en zelfs compleet stop zetten. In je verhaal dan. In het echte leven blijkt tijd namelijk toch een stuk minder flexibel te zijn. Zo schrijf ik dit weblog, terwijl ik ook nog twee huiswerkopdrachten moet maken, een stel artikelen moet lezen, een werkstuk moet afronden en nog een hele individuele vertaalopdracht moet schrijven. Maar hoe hard ik ook mijn best doe, ik heb nog geen apparaat uitgevonden waarmee ik daadwerkelijk door de tijd kan reizen en ik heb ook nog steeds niet geleerd hoe ik de tijd kan vertragen of zelfs stopzetten. Kortom, ik kamp nog steeds met tijdgebrek. Zou dit komen door alle risico’s die met het knoeien aan tijd verbonden zijn? Dat tijd inderdaad in de realiteit zo onbuigzaam is omdat anders het universum zou imploderen? En dat het feit dat wij als mensen er dus niet mee kunnen rommelen een soort veiligheidsmaatregel is om dit soort lastige implosies te voorkomen? Of heb ik simpelweg de juiste oplossing nog niet gevonden? Ach ja, de tijd zal het leren…